Pse

Blog

  • Pse buka myket?

    Pse buka myket?

    Ka ndodhur me siguri të paktën një herë në çdo shtëpi shqiptare: hap frigoriferin ose dollapin dhe gjen bukën që bleve dje me njolla të zeza ose jeshile. Dhe instinktivisht pyes veten: “Pse buka myket kaq shpejt?” Ky fenomen është i zakonshëm, por ka disa arsye interesante pas tij që ia vlen t’i kuptojmë.

    Çfarë është myku dhe pse shfaqet?

    Myku është një lloj kërpudhe mikroskopike që rritet në sipërfaqe të ndryshme kur kushtet janë të përshtatshme: lagështirë, temperaturë e ngrohtë dhe prani e lëndëve ushqyese. Buka, me përbërjen e saj prej mielli, uji dhe ndonjëherë sheqeri, është një mjedis perfekt për këto mikroorganizma.

    Myku përhapet përmes sporeve që ndodhen natyrshëm në ajër. Këto spore ulen në ushqime, përfshirë bukën, dhe kur gjejnë kushte të favorshme, fillojnë të rriten. Rezultati? Ato njolla të zakonshme jeshile, të zeza apo të bardha që shohim në bukë pas disa ditësh.

    Faktorët që ndikojnë në mykjen e bukës

    1. Lloji i bukës

    Jo çdo bukë myket me të njëjtën shpejtësi. Buka e bardhë, për shembull, ka më shumë lagështi dhe përmban sheqer, gjë që e bën më të ndjeshme ndaj mykut. Ndërkohë, buka integrale ose ajo me shumë drithëra ka përbërës më “të ashpër” për mykun dhe zakonisht zgjat më gjatë.

    2. Mënyra e ruajtjes

    Temperatura dhe lagështia janë dy faktorët kryesorë që përcaktojnë jetëgjatësinë e bukës. Nëse e le bukën në qese plastike pa ajrosje, krijohet kondensim brenda qeses, që favorizon rritjen e mykut. Ruajtja në dollap, në temperatura të ngrohta, e përshpejton procesin. Nga ana tjetër, frigoriferi mund të ngadalësojë mykjen, por ndonjëherë bën që buka të thahet më shpejt.

    3. Kontakti me duar ose sipërfaqe të ndotura

    Kur prek bukën me duar të papastra, sporet e mykut nga duart tona mund të transferohen në bukë. E njëjta gjë vlen edhe për thikat apo sipërfaqet e kuzhinës. Kjo mund të përshpejtojë procesin e mykjes, sidomos nëse buka lihet në ambient të hapur më pas.

    4. Mungesa e konservuesve natyralë

    Shumë bukë të bëra në shtëpi ose në furra tradicionale nuk përmbajnë konservues. Kjo është e shëndetshme, por nga ana tjetër e bën bukën më të ndjeshme ndaj prishjes së shpejtë. Disa bukë industriale përmbajnë substanca që ngadalësojnë rritjen e mykut, duke i zgjatur jetën në raft.

    A është i rrezikshëm myku në bukë?

    Po, dhe ja pse. Disa lloje të mykut çlirojnë toksina që quhen mikotoksina, të cilat mund të jenë të dëmshme për shëndetin, sidomos nëse konsumohen rregullisht dhe në sasi të vogla pa u vënë re. Edhe nëse pjesa e mykur hiqet, rrënjët mikroskopike të mykut mund të kenë depërtuar më thellë në bukë, prandaj nuk rekomandohet të konsumohet asnjë pjesë e saj.

    Si ta parandalojmë mykjen e bukës?

    Përdor ruajtjen e duhur

    Buka duhet ruajtur në një qese prej letre ose në një kuti buke të ajrosur, në temperaturë dhome të freskët. Nëse e di që nuk do ta konsumosh brenda disa ditësh, fut pjesë të vogla në ngrirje dhe ngroji kur të duhen.

    Bëje vetë në sasi më të vogla

    Nëse bën bukë në shtëpi, përpiqu të përgatitësh sasi që mund t’i konsumosh brenda 2-3 ditësh. Kështu shmang keqësimin e saj dhe ruan freskinë pa pasur nevojë për konservues.

    Shmang lagështinë

    Mos e vendos bukën pranë lavamanit ose ambientesh të lagështa. Po ashtu, evito futjen e bukës në qese plastike sapo del nga furra, sepse nxehtësia krijon avull dhe lagështirë brenda qeses.

    Një truk i vogël për ditët e ngarkuara

    Nëse nuk ke kohë për të ndjekur të gjitha rregullat, ngrirja mbetet zgjidhja më e thjeshtë dhe efektive. Buka e ngrirë ruan strukturën dhe shijen, dhe mund të ngrohet në furrë ose në toster për t’u shijuar si e sapo bërë. Është një mënyrë ideale për të shmangur humbjet dhe mykun.

    Në fund të fundit, buka është një nga ushqimet më të dashura dhe më të përdorura në çdo familje shqiptare. Kuptimi i arsyes pse myket dhe si ta parandalojmë nuk është thjesht njohuri teknike – është një mënyrë për të shmangur shpërdorimin, për të kursyer dhe për të ruajtur shëndetin. Herën tjetër që do ta shohësh një copë buke me njolla të dyshimta, do ta dish saktësisht pse ka ndodhur… dhe si ta shmangësh me zgjuarsi.

  • Pse nuk mund të hapim disa skedarë?

    Pse nuk mund të hapim disa skedarë?

    Na ka ndodhur të gjithëve: duam të hapim një skedar në kompjuter, por, për habinë tonë, ai ose nuk hapet fare, ose del një mesazh që nuk kuptohet lehtë. “Skedari është i korruptuar”, “Formati nuk mbështetet”, “S’ka aplikacion për ta hapur këtë tip skedari” – janë vetëm disa nga mesazhet që hasim. Por pse ndodh kjo? Pse disa skedarë nuk hapen, edhe pse mund të jenë shkarkuar normalisht, janë ruajtur me kujdes, apo janë marrë nga një burim i besueshëm?

    Le ta zbulojmë bashkë, hap pas hapi, duke parë arsyet më të zakonshme pse nuk mund të hapim disa skedarë në pajisjet tona.

    Nuk kemi programin e duhur për ta hapur skedarin

    Kjo është një nga arsyet më të zakonshme. Çdo skedar ka një prapashtesë (ose extension) që tregon se çfarë tipi është, si për shembull .docx për dokumente Word, .mp4 për video, .pdf për dokumente të lexueshme etj. Nëse nuk kemi një program që njeh atë prapashtesë, kompjuteri nuk di si ta hapë skedarin.

    Për shembull, nëse merr një skedar .PSD (që është format i Photoshop-it), por nuk ke të instaluar Photoshop ose një program që mund ta lexojë këtë format, do të shfaqet një mesazh gabimi. Në këtë rast, zgjidhja është e thjeshtë: instalimi i një programi të përshtatshëm që mbështet atë lloj skedari.

    Skedari është i dëmtuar ose i korruptuar

    Një skedar mund të dëmtohet gjatë shkarkimit, kopjimit, ose ruajtjes në një disk të dëmtuar. Në këtë rast, edhe nëse ke programin e duhur për ta hapur, ai thjesht nuk funksionon. Mund të shfaqet një mesazh që thotë “File is corrupted” ose skedari mund të mos përgjigjet fare.

    Dëmtimi i skedarëve ndodh shpesh kur ndërpritet shkarkimi i tyre në mes, kur hard disku ka sektorë të dëmtuar, ose kur skedari është prekur nga ndonjë virus kompjuterik. Në raste të tilla, rikuperimi është i vështirë, por mund të provohet me softuerë për rikuperimin e skedarëve ose duke e shkarkuar skedarin sërish nga burimi origjinal.

    Skedari është në një format të vjetër ose të papajtueshëm

    Disa skedarë janë krijuar me versione të vjetra të programeve, dhe versionet e reja ndonjëherë nuk i hapin siç duhet. Kjo ndodh më shpesh me skedarë .doc, .xls ose .ppt shumë të vjetër. Edhe pse programi ekziston (p.sh. Word ose Excel), formati i brendshëm ka ndryshuar dhe kërkon konvertim ose hapje me një version të vjetër të softuerit.

    Në raste të tilla, mund të përdoren mjete të internetit që konvertojnë formatin në një version më të ri ose më të zakonshëm.

    Skedari është i koduar ose i mbrojtur me fjalëkalim

    Në disa raste, skedarët janë enkriptuar për arsye sigurie. Kjo ndodh shpesh me dokumente që përmbajnë të dhëna të ndjeshme, si kontrata, informacione personale, ose të dhëna të bankës. Pa fjalëkalimin e duhur, këto skedarë nuk hapen dot, madje disa programe as nuk e tregojnë që skedari është i koduar.

    Nëse e ke marrë një skedar të tillë nga dikush, zgjidhja është e thjeshtë: kërko fjalëkalimin. Por nëse është harruar ose nuk ekziston më, mund të provohen mjete për thyerjen e fjalëkalimeve, edhe pse suksesi nuk është i garantuar.

    Ekstensioni është ndryshuar gabimisht

    Ndonjëherë, përdoruesi vetë e ndryshon prapashtesën e një skedari, duke menduar se kjo do ta bëjë më të lehtë hapjen e tij. Për shembull, një skedar .zip ndryshohet në .pdf, me idenë që mund të hapet si dokument. Kjo është një praktikë që sjell vetëm konfuzion. Kompjuteri nuk e lexon dot siç duhet sepse formati i brendshëm nuk përputhet me atë që pret programi.

    Në këtë rast, duhet të rikthehet prapashtesa origjinale e skedarit, dhe më pas të hapet me programin e duhur.

    Skedari është pjesë e një pakete ose nuk funksionon i vetëm

    Ka raste kur skedari është vetëm një pjesë e një pakete më të madhe. Për shembull, disa aplikacione kanë shumë skedarë ndihmës që funksionojnë vetëm kur hapet skedari kryesor. Nëse përpiqesh të hapësh një nga skedarët ndihmës veçmas, nuk do të funksionojë.

    Po ashtu, në rastin e lojërave ose programeve të instaluara, mund të ndodhë që klikimi mbi një skedar .dat ose .dll të mos japë asnjë rezultat. Kjo sepse ato nuk janë bërë për t’u hapur drejtpërdrejt nga përdoruesi.

    Skedari është shkarkuar nga interneti dhe është bllokuar për siguri

    Nëse ke shkarkuar një skedar nga interneti, sidomos në formatin .exe, .bat ose edhe .zip, sistemi operativ mund ta bllokojë automatikisht për të mbrojtur pajisjen nga rreziqe të mundshme. Kjo është një masë sigurie që përdoret nga Windows, macOS dhe sistemet e tjera moderne.

    Nëse jeni të sigurt për burimin e skedarit, mund të hiqni bllokimin duke ndryshuar cilësimet e lejeve ose duke përdorur opsionin “Unblock” nga vetitë e skedarit.

    Kur dyshohet për virus

    Në disa raste, antivirusët e njohur si Windows Defender, Avast, ose Bitdefender, mund të bllokojnë hapjen e një skedari sepse dyshohet se përmban kod të dëmshëm. Edhe pse skedari mund të jetë i padëmshëm në realitet, programi e vendos në karantinë dhe nuk lejon që të hapet.

    Zgjidhja në këtë rast është ta analizoni skedarin me disa skanerë të ndryshëm dhe të siguroheni që është i pastër, përpara se ta lejoni të hapet.

    A ka gjithmonë zgjidhje?

    Në pjesën më të madhe të rasteve, po. Mjafton të kuptosh se çfarë tipi është skedari dhe për çfarë është përdorur, për të gjetur programin ose mënyrën e duhur për ta hapur. Por ka edhe raste kur skedari është dëmtuar rëndë ose është thjesht i pakuptueshëm, dhe në këtë pikë, edhe teknologjia ka kufijtë e saj.

    Megjithatë, herën tjetër që një skedar nuk hapet, mos e merr si fatkeqësi. Mund të jetë një sinjal që kërkon vetëm pak durim dhe një kërkim të vogël në Google për ta zgjidhur. Të kuptosh pse nuk hapet një skedar është hapi i parë për të mos u frustruar, por për të vepruar si një përdorues i zgjuar.

  • Pse formatet e videove janë të ndryshme?

    Nëse ke shkarkuar ndonjëherë një video dhe nuk je i sigurt nëse do të hapet në pajisjen tënde, ndoshta je përballur me një dilemë të zakonshme: pse ka kaq shumë formate videosh? MP4, AVI, MKV, MOV, FLV… lista vazhdon! Çfarë domethënie kanë këto formate dhe pse ekzistojnë kaq shumë lloje të ndryshme për një gjë që në thelb është e njëjtë: një video?

    Le ta zbulojmë bashkë këtë “kaos” teknologjik dhe të kuptojmë pse formatet e videove janë të ndryshme dhe çfarë funksioni ka secili.

    Çfarë është një format videoje?

    Para se të shpjegojmë pse ka shumë formate, duhet të kuptojmë çfarë është një format videoje. Në thelb, një format është si një “paketim” i të dhënave të videos dhe audios në një skedar të vetëm. Ky paketim mund të ndikojë në madhësinë e videos, cilësinë e saj, nëse mund të hapet në telefon apo kompjuter, dhe nëse funksionon në rrjete sociale apo faqe të caktuara.

    Formati videoje përbëhet nga dy pjesë kryesore:

    • Kodeku – një program që kompreson dhe dekompreson të dhënat e videos (p.sh., H.264, H.265, VP9).
    • Kontejneri – skedari ku ruhen të gjitha të dhënat (video, audio, titrat etj.), dhe ai ka zakonisht prapashtesën si .mp4, .avi, .mkv etj.

    Pra, kur dëgjon për një format si MP4, bëhet fjalë për një “kuti” që mban të gjitha përbërësit e videos brenda saj.

    Pse nuk ka vetëm një format unik për të gjitha?

    Kjo është pyetja që shumë njerëz bëjnë. Nuk do ishte më e thjeshtë të kishim një format të përbashkët për të gjitha videot? Në teori po, por në praktikë, ja pse kjo nuk ndodh:

    1. Zhvillimi historik dhe evolucioni i teknologjisë

    Formatet video janë krijuar në periudha të ndryshme nga kompani të ndryshme për nevoja të ndryshme. AVI u krijua nga Microsoft në vitet ’90 për Windows-in, ndërsa MOV nga Apple për përdorim me QuickTime. Me kalimin e kohës, nevojat u ndryshuan – si ruajtja në hapësirë më të vogël, transmetimi më i shpejtë në internet, ose përdorimi në platforma mobile – dhe formatet e reja u shfaqën.

    2. Balanca mes cilësisë dhe madhësisë

    Disa formate janë më të mira për ruajtje cilësore, të tjerë për kompresim. Për shembull, formatet si MKV ruajnë cilësi shumë të lartë dhe mbështesin shumë veçori, por mund të mos jenë të lehtë për transmetim. Ndërsa MP4 është më i përhapuri sepse ofron një balancë të mirë mes cilësisë dhe madhësisë së skedarit.

    3. Pajisjet dhe sistemet operative

    Jo të gjitha pajisjet mund të hapin çdo format. Për shembull, një televizor i vjetër mund të mos mbështesë formatin MKV, ndërsa një smartphone mund të ketë probleme me formatin FLV. Kjo e shtyn industrinë të përdorë formate të ndryshme sipas pajisjes që përdoruesi ka.

    4. Përdorimi i ndryshëm në platformat online

    YouTube, Instagram, TikTok, Netflix – të gjitha këto platforma përdorin kodekë dhe formate të ndryshme për të optimizuar përvojën e përdoruesit. Disa preferojnë kompresim të lartë për të kursyer gjerësi bande, të tjerët cilësi të lartë për ekranet 4K.

    Formatet më të njohura të videove dhe përdorimi i tyre

    Ja një përmbledhje e disa formateve më të zakonshme dhe kur përdoren:

    • MP4 (.mp4) – më i përhapuri dhe më i përputhshmi. Përdoret gjerësisht për rrjetet sociale, faqet online dhe pajisjet mobile.
    • AVI (.avi) – format i vjetër, më pak efikas, por ende përdoret në disa kompjutera.
    • MKV (.mkv) – cilësi shumë e lartë, përdoret në ripime të filmave, mbështet shumë audio dhe titra.
    • MOV (.mov) – i krijuar nga Apple, funksionon shumë mirë në ekosistemin e tyre.
    • FLV (.flv) – përdorej më shumë për transmetime në Flash, tani është thuajse i vjetëruar.
    • WebM (.webm) – format i krijuar për internet, me kodekë të hapur, mbështetur nga shumica e shfletuesve modernë.

    Çfarë format duhet të zgjedh për videot e mia?

    Zgjedhja e formatit varet nga:

    • Ku do ta shikosh (telefon, televizor, kompjuter, rrjet social)
    • Çfarë rëndësie ka cilësia (p.sh., për montazh profesionistë kërkohet cilësi më e lartë)
    • Nëse do ta ndash online (platforma të ndryshme preferojnë kodekë të caktuar)
    • Sa hapësirë ke në dispozicion

    Për shumicën e njerëzve, MP4 me kodek H.264 është zgjedhja më universale dhe funksionon në pothuajse çdo rast.

    A do ketë gjithmonë kaq shumë formate?

    Ka të ngjarë që numri i formateve të reduktohet në të ardhmen, por jo të zhduket. Me përparimin e teknologjisë, krijohen kodekë të rinj (si H.265, AV1) që përmirësojnë cilësinë dhe efikasitetin. Ndërkohë që industria përpiqet të standardizojë më shumë, nevoja për fleksibilitet dhe specializim do të ruajë diversitetin.

    Në fund të fundit, kjo shumëllojshmëri nuk është një e keqe – është rezultat i një gare për përmirësim, përshtatje dhe përvojë më të mirë për të gjithë ne.

    Nëse ke pyetur ndonjëherë “pse nuk më hapet kjo video?” – tashmë e di që jo gjithçka është bardh e zi në botën dixhitale. Por të kuptuarit e formateve të videove është një hap më afër për të qenë më i/e aftë në këtë botë gjithnjë e më multimediale.

  • Pse duhet përditësuar softueri?

    A ju ka ndodhur ndonjëherë që telefoni, kompjuteri apo tableta t’ju kërkojë të bëni një “update”, por ju e shtyni për më vonë, duke menduar: “S’ka gjë, funksionon mirë edhe kështu”? Në fakt, ky është një mendim i zakonshëm dhe plotësisht i kuptueshëm. Por në të vërtetë, përditësimi i softuerit është një nga gjërat më të rëndësishme që mund të bëjmë për të mbrojtur dhe përmirësuar pajisjet tona teknologjike.

    Le ta zbulojmë së bashku pse është kaq i rëndësishëm ky proces që ndonjëherë e anashkalojmë pa e kuptuar rrezikun që sjell kjo zgjedhje.

    Siguria: Arsyeja kryesore për përditësimin

    Kur flasim për arsyet pse duhet përditësuar softueri, siguria është ndoshta më e rëndësishmja. Çdo ditë dalin në dritë mënyra të reja se si hakerët mund të shfrytëzojnë dobësitë e një sistemi. Kur një kompani zhvilluese zbulon një “vrimë” sigurie në softuerin e saj, ajo nxjerr një përditësim për ta rregulluar këtë problem. Nëse ti nuk e instalon përditësimin, je i ekspozuar ndaj këtyre dobësive.

    Me fjalë të thjeshta: një softuer i vjetruar është një derë e hapur për virusë, malware dhe sulme kibernetike. Dhe në botën ku gjithçka ndodhet online – nga fotot personale e deri te informacionet bankare – kjo derë duhet të mbyllet sa më shpejt që hapet.

    Rritje performance: Softueri i përditësuar punon më mirë

    Përveç sigurisë, përditësimi i programeve ndihmon edhe në përmirësimin e performancës së pajisjes. Programe të vjetra mund të jenë të ngadalta, të kenë “bllokime”, të mbyllen papritur ose të mos funksionojnë mirë me versione të reja të sistemit operativ.

    Kompanitë zhvilluese optimizojnë vazhdimisht kodin e aplikacioneve dhe sistemeve për t’i bërë më të shpejtë, më efikase dhe më të qëndrueshme. Një përditësim mund të përmirësojë ndjeshëm shpejtësinë e një programi apo të zgjidhë një problem bezdisës që ke hasur shpesh.

    Funksione të reja: Më shumë mundësi, më shumë lehtësi

    Një tjetër arsye pse duhet bërë update është për të përfituar nga risitë dhe funksionet e reja që vijnë me versionet e përditësuara. Shumë herë, versionet e reja sjellin dizajn më të thjeshtë, veçori më të zgjuara apo mundësi të reja që nuk i kishe më parë.

    Për shembull, një aplikacion për fotografi mund të shtojë një mjet të ri për editim automatik. Një aplikacion bankar mund të përmirësojë mënyrën e autentifikimit duke e bërë më të shpejtë dhe më të sigurt. Pra, me një përditësim të thjeshtë, ti përfiton më shumë pa bërë asnjë pagesë shtesë.

    Pajtueshmëria: Qëndro në një linjë me teknologjinë e re

    Nëse nuk përditëson softuerin, ka rrezik që pajisja jote të mos funksionojë mirë me programe apo shërbime të reja. Për shembull, një aplikacion i ri mund të mos hapet fare nëse nuk ke versionin më të fundit të sistemit operativ.

    Po kështu, edhe aksesorët si printera, kufje Bluetooth apo pajisje të tjera mund të mos punojnë siç duhet pa versionet e fundit të softuerit. Me përditësim të rregullt, siguron që gjithçka të komunikojë mirë me gjithçka tjetër – pa telashe e pa kokëçarje.

    Rregullime të gabimeve (bug fixes): Askush s’i do problemet teknike

    Përditësimet nuk janë vetëm për të sjellë diçka të re, por edhe për të rregulluar problemet ekzistuese. Nëse një aplikacion mbyllet papritur ose një opsion nuk funksionon siç duhet, ka shumë gjasa që versioni i ardhshëm ta zgjidhë këtë problem.

    Shumica e përditësimeve të vogla që marrim çdo javë për aplikacione në telefon janë pikërisht për këtë qëllim: rregullim gabimesh. Mos harro që edhe gabimet më të vogla mund të kthehen në probleme të mëdha nëse nuk merren masa.

    Siguri për të ardhmen

    Përditësimi i softuerit nuk është vetëm një masë e menjëhershme, por edhe një investim për të ardhmen. Me çdo përditësim, ti siguron që pajisja jote të jetë në linjë me standardet më të fundit të teknologjisë dhe të mbetet e përdorshme për sa më gjatë.

    Në të kundërt, mos-përditësimi mund të çojë në situata ku aplikacionet nuk hapen më, sistemi ngadalësohet apo ndal të marrë përditësime të rëndësishme fare. Në këtë mënyrë, pajisja “plaket” më shpejt se ç’duhet.

    A mund të mos përditësojmë?

    Natyrisht, ka raste kur dikush zgjedh të mos përditësojë menjëherë. Kjo mund të jetë për shkak të mungesës së hapësirës në pajisje, frikës se një version i ri mund të ketë gabime, ose thjesht për rehati. Por kjo është si të udhëtosh me një makinë që ka probleme me frenat: mund të ecësh për pak, por s’ke siguri deri në fund.

    Zgjidhja më e mirë është të aktivizosh përditësimet automatike ose të krijosh një zakon për t’i kontrolluar manualisht çdo pak ditë. Në këtë mënyrë, qëndron gjithmonë një hap para problemeve të mundshme.

    Një zakon i vogël, një ndikim i madh

    Përditësimi i softuerit është një nga gjërat më të thjeshta dhe më të rëndësishme që mund të bëjmë për sigurinë, shpejtësinë dhe jetëgjatësinë e pajisjeve tona. Është një veprim që zgjat vetëm pak minuta, por që mbron të dhënat tona, përmirëson përvojën tonë teknologjike dhe na lejon të përfitojmë gjithmonë nga më e mira që ofron teknologjia moderne.

    Tani që e di rëndësinë e tij, herën tjetër që të shfaqet njoftimi “Update available”, mos e injoro. Kliko me besim – sepse përmirësimi nuk pret!

  • Pse kamerat e telefonit duken më të mira se më parë?

    Pse kamerat e telefonit duken më të mira se më parë?

    Nëse kthehemi pas vetëm disa vite, do të kujtojmë me lehtësi fotot e turbullta, me ngjyra të zbehta dhe ndriçim të dobët që bënim me telefonin. Por sot, mjafton një klikim i shpejtë për të bërë një foto që duket sikur është shkrepur nga një aparat profesional. Çfarë ka ndodhur në këtë kohë kaq të shkurtër? Pse kamerat e telefonit janë përmirësuar kaq shumë? Dhe a është vetëm çështje e “pikselëve” apo ka më shumë se kaq?

    Le ta zbulojmë së bashku!

    Nuk janë vetëm megapikselët

    Shpesh njerëzit mendojnë se sa më shumë megapikselë të ketë një kamerë, aq më mirë është cilësia. Por kjo nuk është gjithmonë e vërtetë. Megapikselët tregojnë vetëm sa informacion përfshihet në një imazh (dmth sa detaje mund të kapen), por nuk garantojnë një foto të bukur.

    Ajo që ka bërë diferencën e madhe te kamerat moderne të telefonave është kombinimi i sensorëve më të mirë, softuerëve inteligjentë dhe përpunimit të imazhit në kohë reale.

    Sensorë më të mëdhenj dhe më të ndjeshëm

    Një nga arsyet kryesore pse fotot e telefonit janë përmirësuar është për shkak të përmirësimeve në sensorët e kamerës. Edhe pse fizikisht të vegjël, sensorët e rinj janë shumë më të ndjeshëm ndaj dritës. Kjo do të thotë që ato mund të kapin më shumë detaje edhe në kushte të errëta apo me ndriçim të dobët, si gjatë natës apo brenda në ambiente të mbyllura.

    Sensorët më të mëdhenj gjithashtu ndihmojnë në krijimin e efektit “bokeh”, atë turbullimin e lehtë të sfondit që na jep ndjesinë e një fotoje profesionale.

    Inteligjenca artificiale në punë

    Një nga revolucionet më të mëdha në cilësinë e fotove të telefonave është përdorimi i inteligjencës artificiale (AI). Sot, kur ti shkrep një foto me telefon, kamera nuk bën thjesht “klik”. Në fakt, ajo analizon dritën, ngjyrat, fytyrat, lëvizjen dhe më shumë. Pastaj, në një sekondë, përpunon imazhin për ta bërë sa më të qartë dhe të bukur.

    AI ndihmon gjithashtu në identifikimin automatik të skenave – për shembull, nëse je duke fotografuar një ushqim, një peizazh apo një person, algoritmi ndryshon cilësimet automatikisht për të nxjerrë rezultatin më të mirë.

    Lente të shumta për kënde të ndryshme

    Një tjetër ndryshim i madh është shtimi i më shumë se një lente në pjesën e pasme të telefonit. Ndërkohë që telefonat e vjetër kishin vetëm një kamerë, sot shumica kanë tre ose më shumë: një për kënd të gjerë, një për zmadhim (zoom), një për makro (objekte të afërta), madje edhe një për të matur thellësinë.

    Kjo i jep përdoruesit fleksibilitet të jashtëzakonshëm për të bërë lloje të ndryshme fotosh pa pasur nevojë për pajisje shtesë.

    Softuerët e përpunimit: truri pas bukurisë

    Pas çdo fotoje të bukur nga telefoni qëndron një softuer që punon në prapaskenë. Ai rregullon ndriçimin, kontrastin, mprehtësinë dhe zhurmën dixhitale. Shumë telefona modernë bëjnë disa shkrepje njëkohësisht me ekspozime të ndryshme, dhe pastaj i bashkojnë për të krijuar një imazh të balancuar – kjo quhet HDR (High Dynamic Range).

    Në disa raste, softueri mund të rregullojë edhe defekte si sytë e kuq, dridhjen e dorës apo pasqyrimin e dritës në mënyrë automatike, pa ndërhyrje nga përdoruesi.

    Kapaciteti i përmirësuar i përpunimit

    Telefonat e sotëm janë shumë më të fuqishëm se më parë. Çipet e tyre (procesorët) janë të aftë të përpunojnë imazhe komplekse në një kohë shumë të shkurtër. Kjo e bën të mundur realizimin e funksioneve të përparuara si “Night Mode”, “Portrait Mode” dhe përpunimi 4K ose madje edhe 8K për video.

    Pa këtë fuqi përpunimi, të gjitha përmirësimet e tjera nuk do të funksiononin dot kaq mirë ose kaq shpejt.

    Edhe ekranet ndihmojnë

    Mos harro edhe një detaj të rëndësishëm: ekranet e telefonave modernë janë gjithashtu shumë më të mira se më parë. Kjo do të thotë që fotot që shikojmë duken më të bukura, më të ndritshme dhe me ngjyra më të gjalla jo vetëm për shkak të kamerës, por edhe për shkak të ekranit që i shfaq.

    Një foto mesatare mund të duket fantastike në një ekran OLED me rezolucion të lartë, ndaj perceptimi i cilësisë rritet edhe më shumë.

    Konkurenca mes markave

    Konkurrenca e fortë mes kompanive si Apple, Samsung, Google, Xiaomi apo Huawei ka bërë që të investohet shumë në teknologjinë e kamerave. Çdo vit ato garojnë për të ofruar kamerën më të mirë të mundshme, dhe kjo garë sjell përfitime të drejtpërdrejta për ne përdoruesit.

    Për të tërhequr vëmendjen e klientëve, kompanitë shkojnë përtej thjesht harduerit dhe krijojnë veçori unike si “Super Zoom”, “Night Sight” apo “Cinematic Mode”, që ndryshojnë mënyrën si bëjmë fotografi në jetën e përditshme.

    Dhe mos harrojmë: praktikisht në xhep

    Dikur për të bërë një foto të mirë duhej të kishe aparat fotografik të veçantë. Sot, telefoni është gjithmonë me ty. Dhe jo vetëm që është i gjithanshëm, por është bërë edhe “i mençur”, duke të ndihmuar të kapësh momentet më të bukura pa asnjë mundim.

    Në fund të fundit, kamera më e mirë është ajo që ke gjithmonë me vete – dhe sot, ajo është më e zgjuar se kurrë më parë.

  • Pse disa faqe ngarkohen më ngadalë?

    Ka raste kur klikojmë në një faqe interneti dhe presim… presim… e presim, derisa më në fund hapet. Ndërkohë, faqe të tjera hapen menjëherë, thuajse në një sekondë. E pyetja që lind natyrshëm është: Pse disa faqe ngarkohen më ngadalë se të tjerat? A është problemi tek ne, tek interneti ynë, apo ndoshta vetë faqja është ndërtuar keq?

    Për ta kuptuar këtë fenomen, duhet të zbulojmë se çfarë ndodh në prapaskenë sa herë që hapim një faqe në internet dhe cilët faktorë ndikojnë në shpejtësinë e saj.

    Çfarë ndodh kur hapim një faqe?

    Kur ne shkruajmë një adresë interneti ose klikojmë në një link, kompjuteri ose celulari ynë dërgon një kërkesë drejt serverit ku ndodhet ajo faqe. Serveri e merr këtë kërkesë, përpunon informacionin dhe na e kthen përgjigjen në formën e faqes që shohim në ekran.

    Sa më e thjeshtë dhe e organizuar të jetë kjo faqe, aq më shpejt ndodh ky proces. Por nëse diçka gjatë rrugës vonon, ne e përjetojmë si një ngarkim të ngadaltë.

    Shkaktarët kryesorë të ngarkimit të ngadaltë

    1. Madhësia e faqes dhe përmbajtja

    Faqet që përmbajnë shumë imazhe të mëdha, video të integruara, efekte të shumta vizuale dhe shumë skripte janë më të ngadalta. Këto elementë kërkojnë më shumë kohë për t’u shkarkuar në pajisjen tuaj.

    Një faqe me vetëm tekst mund të hapet për një sekondë, ndërsa një faqe me shumë video dhe reklama mund të kërkojë disa sekonda të mira.

    2. Serveri ku është hostuar faqja

    Jo të gjitha faqet janë të njëjta edhe nga ana teknike. Disa janë të hostuara në serverë shumë të fuqishëm, të tjerat në serverë më të lirë e më të ngadaltë. Nëse serveri është i mbingarkuar ose ndodhet shumë larg nga vendndodhja juaj, faqja do të ngarkohet më ngadalë.

    3. Kodim i dobët dhe mungesë optimizimi

    Një faqe interneti është si një makinë: nëse është ndërtuar mirë, funksionon shpejt dhe pa probleme. Por nëse ka kod të ngatërruar, të rëndë ose jo të optimizuar, kjo e ngadalëson shumë procesin.

    Shembull i shpeshtë është kur faqet ngarkojnë skripte të panevojshme, kanë kode të vjetruara ose përdorin shumë “plugin”-e që bien ndesh me njëra-tjetrën.

    4. Lidhja juaj e internetit

    Ngarkimi i ngadaltë nuk është gjithmonë faji i faqes. Ndonjëherë, interneti që përdorim është i ngadaltë ose i paqëndrueshëm. Sidomos në zona rurale ose në orare me ngarkesë të madhe, lidhja mund të jetë e dobët dhe për rrjedhojë, edhe faqet ngarkohen më ngadalë.

    5. Përdorimi i shumë reklamave dhe skripteve të palëve të treta

    Shumë faqe mbështeten në reklama për të gjeneruar të ardhura. Por sa më shumë reklama, aq më shumë skripte të jashtme duhen ngarkuar – dhe kjo i shton kohë ngarkimit faqes. E njëjta gjë ndodh edhe me “widget”-e nga rrjete sociale, analitika, ose forma të tjera të përmbajtjes nga burime të jashtme.

    6. Nuk përdoret cache apo CDN

    Faqet moderne përdorin teknologji që quhen cache dhe CDN (Content Delivery Network) për të shpërndarë përmbajtjen më shpejt, nga serverë që janë më afër përdoruesit. Nëse një faqe nuk i përdor këto, do të ngarkohet më ngadalë, sidomos për njerëz që ndodhen gjeografikisht larg serverit kryesor.

    7. Pajisja që po përdorni

    Edhe pajisja ndikon. Nëse telefoni apo kompjuteri juaj është i vjetër, me RAM të ulët ose me shumë aplikacione të hapura, faqet mund të hapen më ngadalë edhe nëse ato vetë janë të optimizuara mirë.

    Si mund të përmirësohet kjo situatë?

    Nëse jeni vizitor: kontrolloni lidhjen tuaj të internetit, mbyllni aplikacionet e panevojshme dhe përpiquni të rifreskoni faqen.

    Nëse jeni pronar i një faqeje: është mirë të përdorni kompresim të imazheve, të minimizoni kodin HTML/CSS/JS, të përdorni cache dhe CDN, dhe të bëni testime me mjete si Google PageSpeed Insights apo GTmetrix për të kuptuar se çfarë e ngadalëson faqen tuaj.

    Çfarë mësoni nga kjo?

    Shpejtësia e një faqeje nuk është një magji. Është rezultat i shumë faktorëve që punojnë së bashku. Qoftë struktura e faqes, teknologjia që përdor, reklamat, serveri apo edhe interneti i përdoruesit – të gjitha ndikojnë në kohën që na duhet për ta parë faqen të ngarkuar plotësisht.

    Dhe herën tjetër kur një faqe do të hapet me vonesë, mos u nervozoni menjëherë. Ndoshta po përpiqet të na tregojë gjithë botën… por me një lidhje të lodhur.

  • Pse rrjeti 5G është më i shpejtë?

    Pse rrjeti 5G është më i shpejtë?

    Ndoshta ke dëgjuar shpesh që “5G është shumë më i shpejtë se 4G”, por ke pyetur veten pse saktësisht? Çfarë e bën këtë teknologji të re të internetit mobil kaq të fuqishme dhe të shpejtë? A është vetëm një emër i ri për të na bindur të blejmë telefona më të rinj, apo fshihet diçka më shumë pas saj?

    Në këtë artikull do ta zbërthejmë këtë pyetje në mënyrë të thjeshtë, me fjalë që i kupton kushdo, që të mësojmë se pse rrjeti 5G është më i shpejtë dhe çfarë ndryshimi sjell në jetën tonë të përditshme.

    Çfarë është rrjeti 5G?

    Rrjeti 5G është gjenerata e pestë e teknologjisë mobile, që vjen pas 4G, 3G dhe 2G. Secila nga këto gjenerata ka sjellë përmirësime të mëdha në mënyrën si komunikojmë dhe si përdorim internetin. Me 5G, fokusi është te shpejtësia, vonesa shumë e ulët, dhe kapaciteti më i madh për të përballuar pajisje të shumta në të njëjtën kohë.

    Por le t’i shohim këto më nga afër për të kuptuar pse është më i shpejtë.

    Shpejtësi më e madhe falë frekuencave të larta

    Një nga arsyet kryesore pse 5G është më i shpejtë është se përdor frekuenca më të larta të radios sesa 4G. Këto frekuenca njihen si “millimeter waves” (valë milimetrike), dhe ato kanë kapacitet më të madh për të transferuar të dhëna në sekondë.

    Mund ta imagjinosh si një autostradë me më shumë korsi: sa më shumë korsi të ketë, aq më shumë makina (në këtë rast, të dhëna) mund të kalojnë pa bllokime. Po kështu, frekuencat e larta i japin 5G-së mundësinë të dërgojë më shumë të dhëna më shpejt.

    Teknologjia MIMO: shumë antena, shumë fuqi

    Një tjetër faktor që rrit shpejtësinë e 5G është përdorimi i teknologjisë MIMO (Multiple Input Multiple Output), që do të thotë përdorimi i shumë antenave për të transmetuar dhe pranuar të dhëna njëkohësisht.

    Kjo është si të kishe më shumë gojë për të folur dhe më shumë veshë për të dëgjuar: informacioni përpunohet më shpejt dhe më saktë. Në praktikë, kjo do të thotë që pajisjet mund të lidhin shumë më tepër të dhëna në të njëjtën kohë pa u ngadalësuar.

    Vonesa pothuajse zero: sa hap e mbyll sytë

    Një nga karakteristikat më mbresëlënëse të rrjetit 5G është latenca shumë e ulët. Latenca është koha që duhet që një informacion të udhëtojë nga një pikë te tjetra. Në 4G, kjo kohë është rreth 50 milisekonda. Me 5G, zbret deri në 1 milisekondë!

    Kjo është tejet e rëndësishme për aplikacione si:

    • makinat me pilot automatik
    • operacionet mjekësore në distancë
    • lojërat online ku çdo mikrosekondë ka rëndësi

    Për përdoruesin e thjeshtë, kjo do të thotë që videoja që po shikon nis menjëherë, telefonata nuk ka vonesa dhe çdo gjë që bën online, ndodh në kohë reale.

    Kapacitet më i madh për më shumë pajisje

    Me kalimin e viteve, çdo familje ka gjithnjë e më shumë pajisje që lidhen me internetin: telefona, televizorë smart, orë inteligjente, kamera sigurie dhe deri frigoriferë që lidhen me Wi-Fi. Kjo rrit shumë kërkesën për internet.

    5G është ndërtuar pikërisht për këtë: mund të përballojë deri në 1 milion pajisje për kilometër katror pa ulur shpejtësinë apo cilësinë. Në një koncert, ndeshje futbolli apo qendër tregtare plot njerëz, 5G funksionon pa problem, ndryshe nga rrjetet më të vjetra që shpesh “bllokohen”.

    Arkitekturë më e zgjuar dhe më fleksibile

    Përveç pjesës fizike, 5G është i ndryshëm edhe në mënyrën si menaxhon trafikun e të dhënave. Përdor një teknologji të quajtur “network slicing”, që ndan rrjetin në “pjesë” të ndryshme të dedikuara për shërbime të caktuara.

    Për shembull, një pjesë e rrjetit mund të jetë e dedikuar për ambulancat dhe shërbimet emergjente, një tjetër për video në 4K, dhe një tjetër për thirrje zanore. Kjo rrit efikasitetin dhe përmirëson përvojën e përdoruesit.

    A ka 5G ndikim të menjëhershëm për përdoruesin e zakonshëm?

    Për shumicën e njerëzve, përfitimi kryesor i 5G është shpejtësia në shkarkim dhe lidhja më e qëndrueshme, sidomos në zona të mbingarkuara. Për shembull, në një festival veror apo në një qendër tregtare, 4G shpesh “dorëzohet”, ndërsa 5G mban ritmin.

    Por me kalimin e kohës, 5G do të hapë dyert për teknologji që sot duken të largëta: realitet i zgjeruar (AR), inteligjencë artificiale në lëvizje, robotikë, qytete inteligjente, makina autonome dhe shumë më tepër.

    Një hap përpara që hap shumë dyer

    Rrjeti 5G nuk është thjesht një “version i përmirësuar” i 4G-së. Ai është një teknologji që ndryshon rregullat e lojës. Ai nuk është i rëndësishëm vetëm sepse është më i shpejtë, por sepse hap mundësi të reja për inovacion në çdo fushë të jetës: nga mjekësia te bujqësia, nga arsimi te industria e argëtimit.

    Dhe ndërsa telefoni yt mund të duket i ngjashëm, rrjeti që qëndron pas tij po e ndryshon botën në heshtje, megjithëse me një shpejtësi marramendëse.

  • Pse bateria e telefonit degradon me kohë?

    Çdo herë që telefoni yt qëndron më pak në karikim dhe nis të “shkarkohet” më shpejt, lind një pyetje e natyrshme: pse bateria e telefonit nuk zgjat si dikur? Dikur mbante gjithë ditën, ndoshta edhe më shumë, por tani mezi arrin mbrëmjen. Kjo nuk ndodh nga ndonjë magji e keqe, por për shkak të një procesi të natyrshëm që quhet degradimi i baterisë.

    Po pse ndodh ky degradim? Dhe a mund të bëjmë diçka për ta ngadalësuar? Le ta zbulojmë më poshtë.

    Çfarë lloj baterie përdorin telefonat?

    Shumica e telefonave modernë përdorin bateri litium-jon (Li-ion), një teknologji e përparuar që ofron shumë përfitime: janë të lehta, karikohen shpejt dhe kanë kapacitet të madh energjie. Por një gjë nuk e shmangin dot: plakjen. Si çdo gjë tjetër, edhe këto bateri lodhen me kohën.

    Çfarë do të thotë që bateria “degradohet”?

    Kur themi që bateria degradon, nuk nënkuptojmë që ajo prishet menjëherë, por që humbet gradualisht kapacitetin për të mbajtur energji. Pra, edhe nëse telefoni të tregon 100%, në të vërtetë mund të jetë vetëm 80% e asaj që ishte kur ishte e re.

    Ky degradim është i pashmangshëm dhe ndodh për disa arsye.

    Cikli i karikimit – një nga fajtorët kryesorë

    Bateria funksionon nëpërmjet cikleve të karikimit. Një cikël i plotë përbëhet nga përdorimi i 100% të kapacitetit të saj – për shembull, nga 100% në 0% dhe më pas sërish në 100%.

    Bateritë litium-jon janë të dizajnuara për një numër të caktuar ciklesh – zakonisht rreth 300 deri në 500 cikle të plota. Pas kësaj, ato fillojnë të humbasin efektivitetin.

    Kjo do të thotë që sa më shpesh ta karikosh telefonin, aq më shpejt degradohet bateria. Edhe karikimet e pjesshme ndikojnë, por në një masë më të vogël.

    Nxehtësia, armiku i heshtur

    Temperaturat e larta janë një nga armiqtë më të mëdhenj të baterisë. Kur telefoni ekspozohet në diell apo nxehtësi ekstreme (p.sh. në makinë gjatë verës), bateria dëmtohet më shpejt.

    E njëjta gjë ndodh edhe gjatë karikimit, sidomos nëse përdor një karikues të shpejtë apo e përdor telefonin ndërkohë që karikohet. Nxehtësia përshpejton procesin e degradimit, sepse ndikon negativisht në kimikatet e brendshme të baterisë.

    Karikimi i plotë dhe shkarkimi total – sa ndikojnë?

    Një tjetër faktor që ndikon është zakoni i të karikuarit gjithmonë deri në 100% ose shkarkimi deri në 0%. Bateritë litium-jon nuk e duan këtë gjë. Ato preferojnë të qëndrojnë në mes – idealisht midis 20% dhe 80%.

    Shkarkimi total apo karikimi i tepërt (duke e lënë për orë të tëra në karikim edhe pasi ka arritur 100%) dëmton strukturën e brendshme të qelizave të baterisë. Me kalimin e kohës, ky stres përkthehet në humbje kapaciteti dhe jetëgjatësi më të shkurtër.

    Aplikacionet dhe funksionet që “hanë” baterinë

    Edhe mënyra si e përdorim telefonin ndikon. Aplikacionet që qëndrojnë gjithmonë aktivë në sfond, shërbimet që përdorin GPS, ekranet me ndriçim të lartë dhe frekuenca të larta rifreskimi janë konsumues të mëdhenj të energjisë.

    Sa më shpesh ta karikosh telefonin për shkak të përdorimit të rëndë, aq më shumë cikle shpenzon, dhe aq më shpejt degradon bateria. Pra, përdorimi i kujdesshëm nuk është thjesht për të kursyer energji gjatë ditës, por edhe për të zgjatur jetën e baterisë në muajt dhe vitet në vijim.

    Karikuesit jo origjinalë dhe kabllot e dëmtuara

    Shumë njerëz përdorin karikues jo origjinalë apo kabllo të dëmtuara. Edhe pse duken praktike dhe më të lira, ato mund të mos kenë mekanizmat e duhur për të mbrojtur baterinë gjatë karikimit. Rryma jo e qëndrueshme, ngrohja e panevojshme apo mbushja e tepërt janë pasoja që ndikojnë në jetëgjatësinë e baterisë.

    A mund ta ndalojmë degradimin?

    E vërteta është se degradimi nuk mund të ndalet plotësisht. Por mund të ngadalësohet ndjeshëm. Ja disa këshilla të thjeshta për ta mbajtur baterinë sa më të shëndetshme:

    • Mos e lër të karikohet gjithmonë deri në 100% dhe mos e le të zbresë në 0%.
    • Shmang nxehtësinë ekstreme dhe mos e përdor telefonin gjatë karikimit.
    • Përdor karikues origjinalë dhe kabllo cilësore.
    • Mbyll aplikacionet që nuk të duhen dhe ul ndriçimin e ekranit.
    • Mundohu ta karikosh kur është në nivel mesatar (20-80%).

    Përse është e rëndësishme të kujdesemi për baterinë?

    Sepse bateria është zemra e telefonit. Pa një bateri të mirë, as kamera më e mirë dhe as ekranet me rezolucion të lartë nuk vlejnë. Një bateri që mban më gjatë do të thotë më pak stres, më pak karikues në çantë dhe më pak fatura për ndërrime të panevojshme.

    Nëse kujdesemi për të sot, ajo do të na shpërblejë nesër.

  • Pse kompjuterët kanë nevojë për restart?

    Pse kompjuterët kanë nevojë për restart?

    Kushdo prej nesh ka dëgjuar të paktën një herë në jetë këtë frazë: “Provo ta ristartosësh kompjuterin”. Qoftë kur diçka nuk funksionon siç duhet, kur një program ngec, ose thjesht kur kompjuteri bëhet i ngadaltë, zgjidhja klasike shpesh është restartimi. Por pse ndodh kjo? Përse një pajisje inteligjente, me gjithë fuqinë e saj kompjuterike, ka nevojë të fiket e të ndizet sërish që të “rregullohet”?

    Le ta zbulojmë më në detaje këtë mister të vogël teknologjik, që në fakt flet shumë për mënyrën se si funksionojnë pajisjet elektronike.

    Çfarë ndodh gjatë një restartimi?

    Kur një kompjuter bëhet restart, ai kalon nëpër disa faza:

    • Fik të gjitha programet dhe proceset që po funksionojnë.
    • Fshin memorien RAM, ku ruhen të dhënat e përkohshme.
    • Rifillon nga fillimi sistemin operativ.
    • Inicion përsëri të gjitha shërbimet dhe aplikacionet bazë.

    Me fjalë të tjera, kompjuteri bën një “pastrim” të shpejtë të gjithçkaje që ka qenë duke ndodhur dhe nis sërish nga zero.

    Akumulimi i proceseve dhe konsumimi i RAM-it

    Një nga arsyet më të zakonshme pse një kompjuter ka nevojë për restart është ngarkesa e kujtesës së përkohshme (RAM). Kur përdorim shumë programe njëkohësisht ose i lëmë hapur për një kohë të gjatë, ato fillojnë të përdorin gjithnjë e më shumë RAM. Disa programe, edhe pasi mbyllen, nuk e lëshojnë plotësisht memorien që kanë përdorur, duke shkaktuar atë që quhet memory leak.

    Pas një farë kohe, kjo çon në ngadalësim të sistemit dhe përgjigje të dobët nga aplikacionet. Restartimi ndihmon në fshirjen e plotë të RAM-it dhe e rikthen kompjuterin në një gjendje të pastër.

    Përmirësimi i performancës së sistemit

    Kompjuterët nuk janë të përsosur. Gjatë funksionimit, ata mund të përballen me gabime të vogla të brendshme, siç janë proceset që ngecin, përplasje (crash) të aplikacioneve, ose konflikte mes programeve. Edhe pse shumë nga këto gabime nuk janë të dukshme për përdoruesin, ato ndikojnë në mënyrën se si punon pajisja.

    Një restart e “reseton” gjithçka dhe ndihmon sistemin të rifillojë në mënyrë të qëndrueshme. Për këtë arsye, pas një ristartimi, kompjuteri shpesh ndjehet më i shpejtë dhe më i “freskët”.

    Instalimi i përditësimeve dhe rifreskimi i softuerëve

    Sistemet operative si Windows, macOS apo Linux, si dhe shumë programe të tjera, kërkojnë që përdoruesi të bëjë një restart pas instalimit të përditësimeve. Arsyeja është se disa ndryshime prekin pjesë të brendshme të sistemit që nuk mund të modifikohen ndërkohë që sistemi është aktiv.

    Kështu që, në vend që të shkyçen të gjitha pjesët një e nga një, më mirë është që kompjuteri të fiket dhe të ndizet sërish – kështu gjithçka vihet në funksion me versionin më të fundit dhe pa konflikte.

    Zgjidhja e problemeve teknike të përkohshme

    Ka raste kur lidhja me internetin humbet, tastiera nuk përgjigjet, ose një pajisje periferike (si printeri) nuk funksionon si duhet. Në shumë prej këtyre rasteve, një restart i thjeshtë është zgjidhja më efikase.

    Kjo ndodh sepse gjatë ristartimit, sistemi rifreskon komunikimin me të gjitha pajisjet dhe proceset, duke eliminuar keqkuptimet e përkohshme.

    Pse telefonat dhe pajisjet e tjera “inteligjente” kanë të njëjtin nevojë?

    E njëjta logjikë vlen edhe për telefonat, tabletët, dhe madje edhe për televizorët inteligjentë. Edhe ato funksionojnë me sisteme operative, aplikacione dhe RAM, që ngarkohen me kohën. Ndaj edhe atyre u rekomandohet një restart i herëpashershëm, sidomos nëse shfaqin sjellje të pazakonta.

    A duhet të bëjmë restart çdo ditë?

    Jo domosdoshmërisht. Sistemet moderne janë ndërtuar për të qëndruar aktivë për ditë të tëra pa pasur nevojë për restart. Megjithatë, një restart i rregullt, një herë në disa ditë ose një herë në javë, mund të jetë i dobishëm për mirëmbajtjen e performancës së përgjithshme.

    Për përdoruesit që e mbajnë kompjuterin të hapur për një kohë të gjatë, është e këshillueshme të bëjnë një restart të herëpashershëm për të shmangur akumulimin e problemeve të vogla teknike.

    Një këshillë e vjetër që ende funksionon

    “Provo ta ristartosësh” mund të duket si një këshillë e thjeshtë dhe e përsëritur, por mbetet një nga zgjidhjet më efikase në botën e teknologjisë. Nuk është magji, është logjikë: kur diçka nuk shkon, fillo nga e para. Ashtu si ne kemi nevojë për një gjumë të mirë për t’u rifreskuar, edhe kompjuteri ka nevojë për një restart për t’u rikthyer në formë.

  • Pse interneti ngadalësohet ndonjëherë?

    Pse interneti ngadalësohet ndonjëherë?

    Ka ndodhur të gjithë neve: je duke parë një video, duke luajtur online apo në një takim virtual dhe papritmas gjithçka ngec. Videoja mbetet në “buffering”, zëri prishet, faqet hapen me vonesë. Dhe pyetja që lind natyrshëm është: pse interneti ngadalësohet ndonjëherë? Në një botë gjithnjë e më të varur nga lidhja online, kjo është një pyetje që meriton një përgjigje të qartë.

    Çfarë ndikon në shpejtësinë e internetit?

    Interneti është si një autostradë për të dhënat. Sa më shumë makina (pra përdorues apo pajisje) të ketë në të njëjtën kohë, aq më shumë trafik ka dhe aq më ngadalë lëviz gjithçka. Por kjo është vetëm maja e ajsbergut. Ka disa arsye që mund të ndikojnë në përjetimin e një interneti të ngadalshëm dhe ato nuk janë gjithmonë faji i ofruesit të internetit.

    Ngarkesa e rrjetit në orare të caktuara

    Një nga arsyet më të zakonshme pse interneti ngadalësohet është trafiku i lartë në rrjet. Në orët e pikut, zakonisht pasditeve dhe në mbrëmje kur shumica janë në shtëpi, lidhur në Wi-Fi, duke parë filma apo përdorur rrjetet sociale, rrjeti i ofruesit mbingarkohet. Mendojeni si të jeni në autostradë në orën 17:00 – thjesht gjithçka ecën më ngadalë.

    Shumë pajisje të lidhura në të njëjtin rrjet

    Në shtëpitë moderne, një router mund të ketë të lidhura njëkohësisht telefonin, televizorin, laptopin, tabletin, pajisjet smart… dhe çdo njëra prej tyre konsumon bandë. Sa më shumë pajisje që përdorin internetin në të njëjtën kohë, aq më shumë ndahet “torta” e shpejtësisë. Nëse dikush në dhomën tjetër po shkarkon një film 4K, nuk është çudi që Zoom-i yt të ngecë.

    Largësia nga router-i ose modemi

    Shpesh interneti nuk është realisht i ngadaltë, por sinjali Wi-Fi nuk po mbërrin mjaftueshëm i fortë tek pajisja jote. Sa më larg të jesh nga router-i dhe sa më shumë mure të ndajnë valët prej teje, aq më dobët e merr sinjalin. Disa pjesë të shtëpisë thjesht janë “zonë e vdekur” për Wi-Fi.

    Ofruesi i internetit dhe planet që ofron

    Ndonjëherë problemi është thjesht tek plani i internetit që ke zgjedhur. Nëse ke një paketë të lirë, me një shpejtësi bazë, ajo mund të mos e përballojë dot përdorimin intensiv. Kjo është veçanërisht e vërtetë nëse ke disa përdorues aktivë në shtëpi. Gjithashtu, disa operatorë zbatojnë praktika si “throttling” – ulja e shpejtësisë pas një sasie të caktuar të konsumuar, sidomos në paketat me limite.

    Ndikimi i pajisjes që përdor

    Një kompjuter i vjetër, një telefon me sistem të ngadaltë apo një laptop me kartë rrjeti të dëmtuar mund ta bëjë internetin të duket i ngadaltë edhe kur vetë lidhja është në rregull. Hardueri i dobët ose programet në sfond që konsumojnë internet mund të ndikojnë ndjeshëm përvojën e shpejtësisë.

    Programet që konsumojnë internet në sfond

    Shpesh, aplikacionet që duken si të mbyllura janë në fakt duke përdorur internetin në sfond. Përditësimet automatike të Windows-it, backup-et e fotove, aplikacionet e sinkronizimit si Dropbox apo Google Drive, mund të jenë duke konsumuar bandë pa e kuptuar fare. Kjo ndikon direkt në faqet që hap apo videot që shikon.

    Ndikimi i kohës dhe kushteve atmosferike

    Edhe pse duket si diçka që i përket legjendave urbane, në disa raste, kushte të caktuara atmosferike si reshjet e mëdha, erërat e forta apo stuhitë, mund të ndikojnë në lidhjen e internetit, sidomos në zonat rurale ku infrastruktura është më e brishtë. Kabllot mund të dëmtohen, sinjali mund të ndërpritet përkohësisht dhe lidhja të përkeqësohet.

    Problemet nga ana e ofruesit të internetit

    Ka raste kur problemi nuk ka asgjë të bëjë me shtëpinë tënde, por është një ndërprerje teknike apo ndonjë defekt nga vetë kompania që ofron internetin. Mund të jetë një server jashtë funksionit, një rrjet kabllor i prishur apo mirëmbajtje e planifikuar. Këto situata zakonisht njoftohen ose zgjidhen brenda pak orësh, por mund të jenë shkaku i një interneti të ngadaltë pa arsye të dukshme.

    Si mund ta përmirësosh situatën?

    Përpara se të thërrasësh teknikun, ja disa gjëra që mund të provosh vetë:

    • Rifillo router-in (shpesh zgjidhje më e thjeshtë dhe efektive)
    • Afro pajisjen tek router-i
    • Mbyll aplikacionet që nuk i përdor
    • Kontrollo nëse ka ndonjë pajisje tjetër që po konsumon shumë bandë
    • Kontakto me ofruesin dhe kërko një test të lidhjes

    Nëse këto nuk funksionojnë, ndoshta është koha të përditësosh pajisjet ose të mendosh për një plan më të përshtatshëm për nevojat e tua.

    Shkurt, interneti ngadalësohet për arsye të ndryshme – disa janë teknike, disa janë të lidhura me përdorimin, dhe disa thjesht për shkak se jetojmë në një botë ku gjithçka është online. Por kur i kupton këto arsye, bëhet më e lehtë ta zgjidhësh problemin… ose të paktën të mos e humbasësh durimin kur Netflix ngec në momentin më interesant të serialit.